Książka „Młodzi’44” Agnieszki Cubały nie jest typową monografią poświęconą Powstaniu Warszawskiemu ani opisem kolejnych działań militarnych. Przede wszystkim opowiada o młodych ludziach, którzy w sierpniu 1944 roku znaleźli się w dramatycznej sytuacji. Autorka pokazuje wydarzenia z perspektywy nastolatków i dwudziestolatków. Byli to młodzi ludzie, którzy niemal całe swoje dorastanie spędzili pod niemiecką okupacją. Uczyli się na tajnych kompletach, myśleli o dalszej nauce mimo wojennych warunków, angażowali się w działalność konspiracyjną, przeżywali pierwsze miłości i starali się zachować choć namiastkę normalnego życia. Wybuch Powstania sprawił jednak, że musieli bardzo szybko dorosnąć i podejmować decyzje, od których zależało życie ich samych i innych.
Narracja została ułożona w formie dziennika obejmującego wszystkie 63 dni Powstania Warszawskiego. Każdy rozdział opisuje kolejny dzień walk i powstał na podstawie pamiętników, listów, dzienników oraz wspomnień uczestników wydarzeń. Dzięki temu można śledzić nie tylko rozwój sytuacji na ulicach Warszawy, ale również zmieniające się nastroje młodych ludzi. Początkowy entuzjazm i wiara w szybkie zwycięstwo stopniowo ustępują miejsca zmęczeniu, głodowi, strachowi i rozpaczy. Z biegiem czasu coraz częściej pojawia się świadomość, że Powstanie może zakończyć się klęską.
W książce nie ma jednego głównego bohatera. Najważniejsze jest całe pokolenie młodych ludzi, nazywane pokoleniem „Kolumbów”. Cubała przedstawia losy żołnierzy Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Armii Ludowej, Polskiej Armii Ludowej oraz 1. Armii Wojska Polskiego. Obok nich pojawiają się także cywilni mieszkańcy Warszawy, których życie zostało całkowicie podporządkowane wojennej rzeczywistości. Wśród bohaterów są sanitariuszki, łączniczki, harcerze oraz bardzo młodzi chłopcy, którzy często ruszali do walki z niewielką liczbą broni lub bez odpowiedniego wyposażenia czy przeszkolenia.
Jednym z największych atutów tej książki jest sposób przedstawienia uczestników Powstania. Nie są oni pokazani jako nieomylni bohaterowie z pomników, lecz jako zwykli ludzie. Boją się, płaczą, przeżywają chwile zwątpienia, zakochują się i żartują. Mimo wojny próbują zachować choć odrobinę normalnego życia. Wiele miejsca poświęcono codzienności – zdobywaniu jedzenia i wody, funkcjonowaniu prowizorycznych szpitali, problemom z higieną, ale także muzyce, humorowi, pierwszym miłościom czy rozmowom o przyszłości. To właśnie te pozornie zwyczajne sprawy sprawiają, że wojenne doświadczenia bohaterów stają się jeszcze bardziej poruszające.
Autorka przytacza również wiele historii konkretnych osób. Niektóre z nich odnoszą ciężkie rany i tracą ręce, nogi albo wzrok. Często bardziej niż samej śmierci obawiają się tego, że nie będą mogli wrócić do swoich pasji i planów – tańczyć, studiować czy uprawiać sport. Inni wspominają pierwsze chwile wolności, przyjaźnie zawarte w czasie walk lub bolesną utratę bliskich. Książka pokazuje również, co stało się z tymi, którzy przeżyli Powstanie. Po zakończeniu wojny musieli odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości, często rozpoczynając życie od początku na Ziemiach Zachodnich albo na emigracji.
Dużym atutem publikacji jest także wykorzystanie różnorodnych źródeł. Agnieszka Cubała sięgnęła do dzienników pisanych podczas Powstania, późniejszych wspomnień, relacji świadków, fotografii oraz rodzinnych archiwów. Korzystała również z materiałów zgromadzonych w muzeach i bibliotekach. Sama autorka podkreśla, że do napisania książki skłoniły ją wieloletnie rozmowy z Powstańcami Warszawskimi, a także spotkania z młodzieżą. Zauważyła, że współcześni nastolatkowie chcą poznać swoich rówieśników z 1944 roku przede wszystkim jako zwykłych ludzi, a nie wyłącznie bohaterów znanych z podręczników.
„Młodzi’44” to przede wszystkim opowieść o dorastaniu w czasie wojny. Pokazuje, jak w ciągu zaledwie 63 dni młodzi ludzie zostali zmuszeni do błyskawicznego wejścia w dorosłość i jak wiele musieli poświęcić. Choć książka opowiada o Powstaniu Warszawskim, jej głównym tematem pozostaje człowiek – jego odwaga, słabości, nadzieje, marzenia i pamięć. Dzięki temu wydarzenia z 1944 roku nie są przedstawione jedynie jako fragment historii, lecz jako losy konkretnych ludzi, których marzenia i plany niewiele różniły się od tych, jakie mają współcześni młodzi ludzie.
