Listopadowy wieczór w Polsce ma w sobie coś absolutnie niezwykłego, kiedy miliony z nas wyruszają na cmentarze, a mrok rozbłyskuje morzem ciepłych płomieni. W te pierwsze dni listopada całe społeczeństwo, na co dzień zabiegane i rozproszone, nagle w idealnej synchronii rusza w drogę do miejsc spoczynku bliskich.
POSŁUCHAJ TUTAJ:
Jako socjolożka uwielbiam obserwować ten fenomen i zadawać sobie pytanie: skąd właściwie wziął się w nas ten potężny rytuał i co tak naprawdę mówi o nas samych, o naszych rodzinach oraz naszej burzliwej historii?
Zamiast powtarzać chwytliwe, internetowe mity o prostych pogańskich korzeniach, zabiorę Was do rzetelnych źródeł i prac wybitnych badaczy. W audycji przywołam klasyczne przemyślenia Zygmunta Baumana z książki „Śmierć i nieśmiertelność” oraz antropologiczne refleksje Rogera Caillois z „Człowieka i sacrum”, by wspólnie zrozumieć, dlaczego tak bardzo potrzebujemy takich momentów zawieszenia codziennego biegu. Opowiem Wam, co archeologia mówi o dawnych ciałopalnych obrzędach i udowodnię, że słynne literackie Dziady Mickiewicza to jedno, a fascynujące, autentyczne praktyki dawnej wsi – doskonale udokumentowane przez etnografów Kazimierza Moszyńskiego w „Kulturze ludowej Słowian” oraz Oskara Kolberga – to zupełnie inna, ciepła historia o gościnności i karmieniu wędrownych żebraków w zamian za modlitwę za zmarłych.
Uporządkuję też pojęcia, które co roku nam się mylą. Wyjaśnię Wam, dlaczego 1 listopada to teologicznie radosna uroczystość Wszystkich Świętych, a skąd wzięły się właściwie refleksyjne Zaduszki z 2 listopada, które – jak przypomina ks. prof. Bogusław Nadolski w „Liturgii liturgii” – zawdzięczamy mnichowi Odylonowi z Cluny z 998 roku.
Pokażę Wam również niezwykłą przemianę polskich cmentarzy, które pod zaborami stały się cichymi panteonami narodowymi, a w XX wieku ugruntowały nasz unikalny nawyk podróżowania przez pół Polski na rodzinne groby.
Jak zmieniała się nasza relacja ze śmiercią i dlaczego ten czas wciąż ma dla nas tak gigantyczną siłę? Włączcie RadioPraga.pl. Zaparzcie ulubioną herbatę i posłuchajcie mojej opowieści – Do usłyszenia!
Ewelina Kotlicka
